Wie in een Weens koffiehuis de kaart openslaat, komt namen tegen als Melange, Kleiner Brauner en Einspänner. Wat krijg je dan eigenlijk in je kopje?
In dit artikel lees je welke Weense koffiesoorten er zijn, hoe je ze bestelt en waar het Kaffeehaus vandaan komt. Eén ding vooraf: de recepten zijn niet overal hetzelfde. Elk koffiehuis heeft zijn eigen verhoudingen en soms een eigen specialiteit. Het overzicht volgt klassieke bereidingen van de Weense koffiehuiscultuur. Daarnaast vind je enkele huisrecepten van Meinl am Graben. Bij twijfel vraag je gewoon aan de ober wat erin zit.
Welke koffie past bij jou?
Zwart en ruim: Verlängerter · Klein en sterk: Kleiner Schwarzer · Met melk: Wiener Melange · Met slagroom: Einspänner.
De geschiedenis van koffie in Wenen
Koffiebonen na het beleg van 1683
Het bekendste verhaal begint na het Ottomaanse beleg van Wenen in 1683. De terugtrekkende troepen zouden zakken koffiebonen hebben achtergelaten. Georg Franz Kolschitzky zou ze hebben bemachtigd en het eerste koffiehuis van de stad hebben geopend.
Dat laatste is een legende. Het eerste erkende Weense koffiehuis opende in 1685 en wordt toegeschreven aan de Armeense handelaar Johannes Diodato, ook bekend als Johannes Theodat.
Van koffie drinken naar urenlang blijven zitten
Het Kaffeehaus werd al snel meer dan een plek om iets te drinken. Je las er de krant, sprak er af en schreef er. In 1720 was het Kramersches Kaffeehaus in het centrum het eerste dat kranten voor zijn gasten neerlegde. Rond 1890 werd Café Griensteidl de vaste ontmoetingsplek van de schrijversgroep Jung Wien, met onder anderen Arthur Schnitzler en Hugo von Hofmannsthal
Marmeren tafeltjes, Thonetstoelen en kranten aan houten stokken: dat beeld is nog steeds te vinden. Sinds 2011 staat de Weense koffiehuiscultuur op de Oostenrijkse lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de UNESCO-commissie. Het gaat om de traditie, niet om afzonderlijke koffiehuizen.
Wat is een Wiener Melange?
De Wiener Melange is een van de bekendste Weense koffies. Mélange is Frans voor mengsel, en dat is het ook: een iets verlengde Mokka met warme melk en een laag melkschuim, geserveerd in een grote kop.
Is een Wiener Melange hetzelfde als een cappuccino?
Ze lijken op elkaar. Beide bestaan uit koffie, warme melk en melkschuim. Een Melange heeft meestal een iets verlengde koffiebasis en kan daardoor milder smaken. Een cappuccino heeft doorgaans een korte espresso als basis. Hoe groot het verschil is, hangt af van het koffiehuis.
Goed om te weten: een klassieke Wiener Melange heeft melkschuim. Sommige koffiehuizen serveren een eigen variant: op de AIDA-kaart kom je bijvoorbeeld een AIDA Melange met slagroom tegen. Kijk daarom naar de omschrijving. De klassieke koffie met melk én slagroom heet een Franziskaner.
Weense koffiesoorten: het overzicht
Drie woorden die het kiezen makkelijker maken:
- Mokka: een kleine, sterke zwarte koffie. In de praktijk vrijwel altijd een espresso.
- Obers of Kaffeeobers: vloeibare (koffie)room.
- Schlagobers: slagroom.
Klein betekent een enkele Mokka, groß een dubbele. Een Großer Schwarzer is dus een dubbele espresso. Wil je een ruimere zwarte koffie, kies dan een Verlängerter.
Zwarte koffie en koffie met room
| Koffiesoort | Wat krijg je? |
|---|---|
| Kleiner Schwarzer | Een enkele Mokka, zonder melk. |
| Großer Schwarzer | Een dubbele Mokka, zonder melk. |
| Kleiner Brauner | Een enkele Mokka met koffieroom. |
| Großer Brauner | Een dubbele Mokka met koffieroom. |
| Verlängerter | Een Mokka aangevuld met heet water. |
| Verlängerter Brauner | Een verlengde Mokka met een scheut koffieroom. |
Bij een Brauner krijg je de room soms in een kannetje apart, zodat je zelf bepaalt hoeveel je erbij doet.
Een Kleiner Brauner is gewoon koffie
De naam Kleiner Brauner verwijst naar de bruine kleur die koffie krijgt door de room. Het is een gewone Weense koffiebestelling, zonder politieke bijbetekenis. Een bijdehante opmerking over de naam kun je dus gerust achterwege laten. Bestel je koffie en geniet van het Kaffeehaus.
Koffie met melk of slagroom
| Koffiesoort | Wat krijg je? |
|---|---|
| Wiener Melange | Iets verlengde Mokka met warme melk en melkschuim. |
| Franziskaner | Melange met slagroom in plaats van melkschuim. |
| Kaffee verkehrt | Mokka met veel melk: meer melk dan koffie. |
| Kleine Schale Gold | Mokka met hete melk en melkschuim, in een klein kopje. |
| Einspänner | Mokka met een flinke toef slagroom, in een glas. |
| Kapuziner | Dubbele Mokka met slagroom. |
De Einspänner is een goede keuze als je sterke koffie met slagroom wilt. Probeer eerst een slok zonder te roeren: zo drink je de hete koffie door de koude slagroom heen.
Minder bekende koffiespecialiteiten
| Koffiesoort | Wat krijg je? |
|---|---|
| Überstürzter Neumann | Eerst slagroom in de kop, daarna wordt er een dubbele Mokka overheen gegoten. |
| Obermayer | Dubbele Mokka met een dun laagje koude, vloeibare room erop. |
| Konsul | Dubbele Mokka met een paar druppels room. |
| Häferlkaffee | Koffie met melk in een mok (Häferl). De bereiding verschilt per koffiehuis. |
De eerste drie staan bijvoorbeeld op de kaart van Meinl am Graben.
Koffie met alcohol
| Koffiesoort | Wat krijg je? |
|---|---|
| Fiaker | Enkele Mokka met een scheut rum, in een glas, met of zonder slagroom. |
| Maria Theresia | Dubbele Mokka met sinaasappellikeur, met of zonder slagroom. |
| Biedermeier | Dubbele Mokka met abrikozenlikeur, advocaat en slagroom. |
| Kaffee Advokat | Dubbele Mokka met advocaat en slagroom. |
| Gewürzkaffee | Bij Meinl: dubbele Mokka met rum en kruidnagel, geserveerd met een kaneelstokje. |
| Kaisermelange | Traditioneel Mokka met eidooier, vaak met honing en cognac. Bij Meinl een Melange met advocaat, honing en cognac. |
Deze bereidingen zijn voorbeelden van de specialiteitenkaart van Meinl am Graben. Het aanbod en de recepten verschillen per koffiehuis. Controleer bij bijzondere koffies ook of er alcohol in zit.
Koude koffie
| Koffiesoort | Wat krijg je? |
|---|---|
| Wiener Eiskaffee | Vanille-ijs overgoten met koude Mokka, met slagroom. |
| Mazagran | Dubbele Mokka met ijsblokjes en maraschinolikeur. |
Een Wiener Eiskaffee is eerder een dessert dan koffie met ijsblokjes. Op een warme zomerdag is het een prima alternatief voor een ijsje.
Kun je ook gewoon een cappuccino bestellen?
Ja. In de meeste koffiehuizen staan cappuccino en caffè latte gewoon op de kaart, naast de Weense klassiekers. Wil je iets typisch Weens proberen? Begin dan met een Melange. Drink je liever zwart en wat ruimer? Kies een Verlängerter. Voor koffie met slagroom is de Einspänner een goede kennismaking.
Zo bestel je koffie in Wenen
Met deze zinnen kom je een heel eind:
- „Eine Melange, bitte.” – Een Melange, graag.
- „Einen kleinen Braunen, bitte.” – Een kleine koffie met room, graag.
- „Einen Verlängerten, schwarz, bitte.” – Een verlengde zwarte koffie, graag.
- „Einen Einspänner, bitte.” – Een koffie met slagroom in een glas, graag.
- „Zahlen, bitte.” – Mag ik afrekenen?
In een traditioneel Kaffeehaus krijg je bij je koffie een glas water. Dat hoort al sinds jaar en dag bij de Weense koffiehuiscultuur.
Tips voor je bezoek aan een Weens koffiehuis
- Blijf rustig zitten. In een traditioneel Kaffeehaus neem je de tijd voor je koffie en de krant. Wil je afrekenen? Trek dan de aandacht van de ober met „Zahlen, bitte.”
- Afrekenen gaat aan tafel. In een traditioneel koffiehuis vraag je de ober aan tafel om de rekening. Wil je een fooi geven, noem dan het totaalbedrag inclusief fooi als je betaalt.
Veelgestelde vragen over Weense koffie
Zit er alcohol in Weense koffie?
Niet in de gewone Melange, Brauner of Einspänner. Specialiteiten zoals Fiaker en Maria Theresia bevatten wel alcohol. Vraag bij huisrecepten naar de ingrediënten.
Wat bestel ik als ik gewone zwarte koffie wil?
Een Verlängerter schwarz is een logische keuze als je een ruimere kop zwarte koffie wilt. Een Kleiner Schwarzer is een espresso, een Großer Schwarzer een dubbele.
Wat is een Einspänner?
Een Einspänner is een Mokka met een flinke toef slagroom, geserveerd in een glas. De naam wordt in verband gebracht met de koetsiers van een Einspänner: een rijtuig met één paard.
Wat is het verschil tussen een Melange en een Franziskaner?
Een Melange heeft melkschuim, een Franziskaner slagroom.
Wat is een Verlängerter?
Een Mokka (espresso) aangevuld met heet water. Het komt in de buurt van een americano.
Viel Spaß!
Zelf een Weens koffiehuis bezoeken?
Je weet nu wat er in je kopje zit. Kies een koffiehuis dat bij je past en neem rustig de tijd voor je bestelling. Bekijk onze favoriete Weense koffiehuizen voor inspiratie.